ബാങ്ക് അക്കൗണ്ടിൽ നിന്ന് അറിയാതെ പണം നഷ്ടപ്പെട്ടോ? പണം തിരികെ ലഭിക്കാൻ എന്തുചെയ്യണം? ആർബിഐ നിയമങ്ങൾ അറിയാം

ന്യൂഡൽഹി: ബാങ്ക് അക്കൗണ്ടിൽ നിന്ന് പണം പിൻവലിച്ചതായോ മറ്റൊരാളുടെ അക്കൗണ്ടിലേക്ക് കൈമാറിയതായോ മൊബൈലിൽ സന്ദേശം ലഭിക്കുന്നു. എന്നാൽ അത്തരമൊരു ഇടപാട് നിങ്ങൾ നടത്തിയിട്ടില്ല. അക്കൗണ്ട് പരിശോധിക്കുമ്പോൾ 40,000 രൂപ നഷ്ടപ്പെട്ടതായും കണ്ടെത്തുന്നു. ഇത്തരമൊരു സാഹചര്യം നേരിട്ടാൽ നഷ്ടപ്പെട്ട പണം തിരികെ ലഭിക്കുമോ എന്നതായിരിക്കും ആദ്യ ആശങ്ക.

അനുമതിയില്ലാതെ ബാങ്ക് അക്കൗണ്ടിൽ നിന്ന് പണം നഷ്ടപ്പെടുന്ന സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഉപഭോക്താവിന്റെയും ബാങ്കിന്റെയും ഉത്തരവാദിത്തം സംബന്ധിച്ച് റിസർവ് ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യയ്ക്ക് (ആർബിഐ) വ്യക്തമായ മാർഗനിർദേശങ്ങളുണ്ട്. തട്ടിപ്പ് നടന്ന സാഹചര്യം, അതിന് ഉത്തരവാദി ആരാണ്, പരാതി നൽകാൻ എടുത്ത സമയം എന്നിവയെ ആശ്രയിച്ചായിരിക്കും നഷ്ടപ്പെട്ട തുക തിരികെ ലഭിക്കാനുള്ള അർഹത തീരുമാനിക്കുന്നത്.

പണം നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ ആദ്യം ചെയ്യേണ്ടത് എന്ത്?

അക്കൗണ്ടിൽ നിന്ന് അനധികൃതമായി പണം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി ശ്രദ്ധയിൽപ്പെട്ടാൽ തട്ടിപ്പ് എങ്ങനെയാണ് നടന്നതെന്ന് കണ്ടെത്താൻ കാത്തിരിക്കരുത്. ഉടൻ ബാങ്കിന്റെ ഔദ്യോഗിക കസ്റ്റമർ കെയർ നമ്പറിലോ മറ്റ് അംഗീകൃത സംവിധാനങ്ങളിലൂടെയോ പരാതി നൽകണം.

ഇടപാട് താൻ നടത്തിയതല്ലെന്ന് ബാങ്കിനെ അറിയിക്കുകയും പരാതി രജിസ്റ്റർ ചെയ്തതിന്റെ റഫറൻസ് നമ്പർ വാങ്ങി സൂക്ഷിക്കുകയും വേണം. കൂടുതൽ പണം നഷ്ടപ്പെടാനുള്ള സാധ്യതയുണ്ടെങ്കിൽ അക്കൗണ്ട്, ഡെബിറ്റ് കാർഡ്, നെറ്റ് ബാങ്കിങ്, യുപിഐ സേവനങ്ങൾ എന്നിവയിൽ ആവശ്യമായ നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്താൻ ബാങ്കിനോട് ആവശ്യപ്പെടാം.

നഷ്ടപ്പെട്ട തുക, ഇടപാട് നടന്ന തീയതി, ട്രാൻസാക്ഷൻ ഐഡി, ബാങ്കിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച സന്ദേശങ്ങൾ എന്നിവയും സൂക്ഷിക്കണം.

ഇതിനുപുറമെ, 1930 എന്ന ദേശീയ സൈബർ ക്രൈം ഹെൽപ്‌ലൈൻ നമ്പറിൽ വിളിച്ചോ cybercrime.gov.in എന്ന വെബ്‌സൈറ്റിലൂടെയോ പരാതി നൽകാം. വേഗത്തിൽ പരാതി നൽകുന്നത് തട്ടിപ്പിലൂടെ കൈമാറിയ പണം കണ്ടെത്താനും തുടർന്നുള്ള കൈമാറ്റങ്ങൾ തടയാനും സഹായിച്ചേക്കും.

ബാങ്ക് നഷ്ടപ്പെട്ട പണം തിരികെ നൽകുമോ?

ബാങ്കിന്റെ സുരക്ഷാ സംവിധാനത്തിലുണ്ടായ വീഴ്ചയോ ജീവനക്കാരുടെ അശ്രദ്ധയോ മൂലമാണ് അനധികൃത ഇടപാട് നടന്നതെങ്കിൽ, ആർബിഐ മാർഗനിർദേശപ്രകാരം ഉപഭോക്താവിന് നഷ്ടത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തമില്ല.

ഇത്തരം സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഉപഭോക്താവ് തട്ടിപ്പ് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യാൻ വൈകിയാലും നഷ്ടത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം ബാങ്കിനായിരിക്കും.

ബാങ്കിന്റെയോ ഉപഭോക്താവിന്റെയോ ഭാഗത്ത് വീഴ്ചയില്ലാതെ മൂന്നാം കക്ഷിയുടെ സംവിധാനത്തിലുണ്ടായ സുരക്ഷാ പ്രശ്നം മൂലമാണ് പണം നഷ്ടപ്പെട്ടതെങ്കിലും ഉപഭോക്താവിന് പൂർണ സംരക്ഷണം ലഭിക്കാൻ വ്യവസ്ഥയുണ്ട്.

ഇടപാട് സംബന്ധിച്ച ബാങ്കിന്റെ അറിയിപ്പ് ലഭിച്ചതിന് ശേഷം മൂന്ന് പ്രവൃത്തി ദിവസത്തിനുള്ളിൽ പരാതി നൽകിയാൽ ഉപഭോക്താവിന് നഷ്ടത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തമുണ്ടാകില്ല. ഇതിനെയാണ് 'സീറോ ലയബിലിറ്റി' എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.

പണം തിരികെ ലഭിക്കാൻ എത്ര ദിവസം വേണം?

ആർബിഐ മാർഗനിർദേശങ്ങൾ പ്രകാരം, അനധികൃത ഇലക്ട്രോണിക് ബാങ്കിങ് ഇടപാട് സംബന്ധിച്ച പരാതി ലഭിച്ചാൽ ബാങ്ക് പത്ത് പ്രവൃത്തി ദിവസത്തിനുള്ളിൽ തർക്കത്തിലുള്ള തുക ഉപഭോക്താവിന്റെ അക്കൗണ്ടിൽ താൽക്കാലികമായി ക്രെഡിറ്റ് ചെയ്യണം.

ഈ നടപടിയാണ് 'ഷാഡോ റിവേഴ്സൽ' എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.

തട്ടിപ്പ് സംബന്ധിച്ച അന്വേഷണം പൂർത്തിയാകുന്നതുവരെ കാത്തിരിക്കാതെ തന്നെ ഈ താൽക്കാലിക ക്രെഡിറ്റ് നൽകണമെന്നാണ് വ്യവസ്ഥ. എന്നാൽ അന്തിമ ഉത്തരവാദിത്തം അന്വേഷണത്തിന്റെയും ബാധകമായ നിയമങ്ങളുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിലായിരിക്കും തീരുമാനിക്കുക.

പരാതിപ്പെടാൻ വൈകിയാൽ എന്ത് സംഭവിക്കും?

മൂന്നാം കക്ഷിയുടെ സുരക്ഷാ വീഴ്ച മൂലമുണ്ടാകുന്ന അനധികൃത ഇടപാടുകളിൽ പരാതി നൽകുന്ന സമയം ഏറെ പ്രധാനമാണ്.

മൂന്ന് പ്രവൃത്തി ദിവസത്തിനുള്ളിൽ: ബാങ്കിൽ നിന്ന് അറിയിപ്പ് ലഭിച്ചതിന് ശേഷം മൂന്ന് പ്രവൃത്തി ദിവസത്തിനുള്ളിൽ പരാതി നൽകിയാൽ ഉപഭോക്താവിന് നഷ്ടത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തമില്ല.

നാല് മുതൽ ഏഴ് പ്രവൃത്തി ദിവസത്തിനുള്ളിൽ: ഈ കാലയളവിൽ പരാതി നൽകിയാൽ ഉപഭോക്താവിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം ആർബിഐ നിശ്ചയിച്ച പരിധിക്കോ ഇടപാടിലെ നഷ്ടത്തുകയ്ക്കോ വിധേയമായിരിക്കും. ഇവയിൽ കുറഞ്ഞ തുകയാണ് ബാധകമാകുക.

ഏഴ് പ്രവൃത്തി ദിവസത്തിന് ശേഷം: പരാതി നൽകാൻ ഏഴ് പ്രവൃത്തി ദിവസത്തിലധികം വൈകിയാൽ ഉപഭോക്താവിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം ബാങ്കിന്റെ ബോർഡ് അംഗീകരിച്ച നയപ്രകാരം തീരുമാനിക്കും.

അതേസമയം, ഉപഭോക്താവ് തന്നെ പാസ്‌വേഡ്, പിൻ, ഒടിപി തുടങ്ങിയ രഹസ്യവിവരങ്ങൾ പങ്കുവച്ചതിനെ തുടർന്നാണ് തട്ടിപ്പ് നടന്നതെങ്കിൽ, ബാങ്കിനെ വിവരം അറിയിക്കുന്നതുവരെയുള്ള നഷ്ടം ഉപഭോക്താവ് വഹിക്കേണ്ടിവരാം. പരാതി നൽകിയതിന് ശേഷമുണ്ടാകുന്ന അനധികൃത ഇടപാടുകളുടെ ഉത്തരവാദിത്തം ബാങ്കിനായിരിക്കും.

ബാങ്ക് പരാതി പരിഹരിച്ചില്ലെങ്കിൽ?

ബാങ്കിൽ പരാതി നൽകിയിട്ടും 30 ദിവസത്തിനുള്ളിൽ തൃപ്തികരമായ പരിഹാരം ലഭിച്ചില്ലെങ്കിൽ ആർബിഐയുടെ ഇന്റഗ്രേറ്റഡ് ഓംബുഡ്‌സ്മാൻ സംവിധാനത്തെ സമീപിക്കാം.

ഇതിനായി cms.rbi.org.in എന്ന വെബ്‌സൈറ്റിലൂടെ പരാതി സമർപ്പിക്കാം.

ബാങ്കിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച പരാതി നമ്പർ, ഇടപാട് വിവരങ്ങൾ, അനുബന്ധ രേഖകൾ എന്നിവ ഇതിനായി സൂക്ഷിക്കണം.

അക്കൗണ്ടിൽ നിന്ന് അനധികൃതമായി പണം നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ എത്രയും വേഗം പരാതി നൽകുക എന്നതാണ് ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കാര്യം. പരാതി നൽകാൻ വൈകുന്നത് നഷ്ടപ്പെട്ട പണം തിരികെ ലഭിക്കാനുള്ള അവകാശത്തെയും നടപടികളെയും ബാധിച്ചേക്കാം.